(Link)พระธาตุ ๙ จอม จังหวัดเชียงราย

๑. ตำนานพระธาตุจอมจ้อ
๒.ประวัติวัดพระธาตุจอมจ้อ
  อีเมลนี้จะถูกป้องกันจากสแปมบอท แต่คุณต้องเปิดการใช้งานจาวาสคริปก่อน - อีเมลนี้จะถูกป้องกันจากสแปมบอท แต่คุณต้องเปิดการใช้งานจาวาสคริปก่อน
โทร.081 -2527798 - 053 -795063

ในสมัยครั้งพุทธกาล เมื่อวันเดือนเกี๋ยงแรมหนึ่งค่ำ พระพุทธเจ้าได้เสด็จออกจาก เมืองสาวัตถี มีเจ้ามหาโสณะเถร เจ้าอุตตระเถร เจ้า่รัตตะเถร รวมเป็นพระอรหันตเจ้า ๔ พระองค์ โดยมีบริวารคือ พระญาอินทร์กางฉัตรคำ กับพระอโศกราช เมืองกุฉินารา ถือรองเท้า กับไม้เท้าเดินตาม พระพุทธเจ้ามาเถิงเมืองโยนกล้านนา ผ่านบ้านเรือนน้อยเมืองใหญ่ทั้งหลาย จนมาถึง เมืองพะเยา ก็ทรงหยุดและ พยากรณ์บ้านเมืองนี้ว่าจะป็นที่ตั้งของศาสนาในภายภาคหน้า หลังจากนั้นก็ได้เสด็จเลียบขึ้นมาตามลำน้ำแม่อิง จนมาถึงยัง ภูเขาลูก หนึ่งซึ่งอยู่ทางทิศตะวันตกของฝั่งลำน้ำแม่อิง พระพุทธเจ้าได้เสด็จขึ้นไปยังยอดเขา แล้วไปนั่งพักอยู่ใต้ต้นไม้ อโศกต้นหนึ่งอัน มีอยู่ บนภูเขา และหันพระพักต์ไปยังน้ำแม่อิงทางทิศตะวันออกในกาลนั้น ยังมีพญานาคราชตนหนึ่งซึ่งเป็นผู้เฝ้ารักษาน้ำแม่อิง ได้รับรูู้้้้้ด้วยอิทธิฤทธิ ว่าพระพุทธเจ้าได้เสด็จมาถึงจึงได้ละเพศอันเป็นพญานาค มาเป็นชายหนุ่มผู้หนึ่งนุ่งผ้าขาวเข้าไปกราบไหว้พระพุทธเจ้า ณ บนยอดภูเขาลูกนั้น และได้ถามพระพุทธเจ้า ว่าจะเดินทางไปยังที่ใด พระพุทธเจ้าจึงตรัสว่า ดูรา มหานาค อะหัง อันว่าเราจักเดินไปเพื่อโปรดบรรดาสัตว์ทั้งหลายตามฐานะแห่ง วาสนาบารมีจะไปถึง เมื่อพญานาคราชได้ฟังเช่นนั้นจึงได้ นำเอา จ้อคำ 3 ผืน จ้อเงิน 3 ผืน จ้อแก้ว 3 ผืน มาถวายแด่พระพุทธเจ้า และได้กลับลงไปยังเมืองบาดาลนำเอาน้ำทิพย์ขึ้นมาถวายแด่พระพุทธเจ้า

ฝ่ายมหาอานันทะเถระ เจ้า จึงได้เอ่ยขึ้นว่า ภนูเต ภควา ข้าแต่พระพุทธเจ้า ฐานะที่นี้เป็นที่อันวิเศษควรตั้งศาสนายิ่งนัก ด้วย เหตุว่ามีพญานาคออกมาถว่าน้ำกับช่อทิพย์บูชาพระพุทธเจ้า เมื่อพระพุทธเจ้าได้ฟังแล้วจึงเอาพระหัตถ์เบื้องขวาลูบพระเศียร ได้พระเกษามาหนึ่งเส้น จึงยื่นให้แก่พระอานนท์ นำไปให้เจ้าอุตตระ เจ้าอุตตระ ก็ยื่นให้แก่พญาอินทร์ พญาอินทร์ได้นำไปให้แก่พญา อโศก พญาอโศกจึงนำไปให้แก่พญานาคตนนั้น พญานาคจึงได้เนรมิตขระอูบคำใหญ่รับไว้ จากนั้นพระพุทธเจ้าได้กล่าวกับพระอานนท์ ว่า ดูรา อานันทะ จงเอาธาตุของพระองค์เก็บไว้ตรงใจกลางภูเขาลูกนี้เถิด

พญาอินทร์เมื่อได้ฟังคำของพระพุทธเจ้าจึงได้บอกกับพญานาคว่า ท่านจงทำอุโมงไว้ตรงกลางภูเขา ให้ลึก 70 วา ไว้เป็นที่เก็บ พระธาตุ พญานาคจึงใช้อิทธิฤทธิ์ทำอุโมง แล้วพญาอินทร์ได้เนรมิตปราสาทคำหลังหนึ่ง ยาว 4 วา สูง 8 วาำำแล้วเนรมิตแท่นแก้วตั้งไว้ ตรงกลางปราสาทเป็นที่ตั้งไว้ซึ่งพระเกศาธาตุ พร้อมทั้งนำเอาช่อตุงทิพย์ที่พญานาคนำมาถวายพระพุทธเจ้ามาปักไว้โดยรอบองค์ พระธาตุ ฝ่ายพญานาคเห็นดังนั้นจึงนำเอาคำออกมาใส่ไว้ในสะเภาคำได้ 9 ล้าน 7 แสน ไว้บูชาพระพุทธเจ้า พญาอินทร์เห็นดังนั้น ก็ได้ทำยันต์เอาไปพันไว้ จำนวน 12 แห่ง เพื่อรักษายังองค์พระธาตุแล้วก่อกองหินทับไว้ จากนั้นพระพุทธเจ้าได้กล่าวกับพญาอินทร์ว่า เมื่อพระองค์นิพพานแล้วให้นำเอา จอมดัง (จมูก) ของพระองค์มาบรรจุรวมไว้กับเกษาธาตุ ณ ที่แห่งนี้ และกล่าวกับพระอานนท์ว่า เมื่อมาถึงสถานที่นี้แล้วก็มีพญานาคขึ้นมากราบไหว้ ในอนาคตภายภาคหน้าสถานที่แห่งนี้จะกลายเป็นเมืองเมืองหนึ่งชื่อว่่า เมืองเทิง และกล่าวต่อไปว่า จะมีท้าวพญาศรีจอมธรรมราชามาเกิดแล้ว จะเดินทางมาสร้างเมืองพะเยา และท่านจะให้ผู้คนมาตั้งบ้านเรือนอยู่ ยัง ณ เมืองเทิงแห่งนี้ ฝ่ายว่าพระธาตุของพระองค์อันมีเทวบุตร ชื่อว่า นรเทโว เป็นผู้เฝ้ารักษาจะปรากฎเป็นช่อทิพย์ขึ้นอยู่เหนือภูเขาลูกนี้ เมื่อผู้คนทั้งหลายได้เห็นดังนั้นแล้วจึง เรียก ภูเขาลูกนี้ว่า ดอยจอมจ้อ - ( หน้า-168 ตำนานพระธาตุจอมจ้อ - เมืองเทิง-เวียงสูง-ภูสวย สามสายน้ำ)
                                
                           ตำนานพระธาตุจอมจ้อ
        กล่าวได้ว่าเป็นวรรณกรรมที่มีคุณค่าของชาวอำเภอเทิง ซึ่งแสดงถึงความศรัทธาในพระพุทธศาสนา ตำนานพระธาตุจอมจ้อที่นำพิมพ์ปริวรรตจากต้นฉบับเดิมเป็นคำภีร์ใบราณเก่าแก่ไม่ปรากฎที่มาซึ่งพระครูประจักษ์พัฒนาคุณเจ้าอาวาสวัดแสนฝาง อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นผู้ปริวรรตและพิมพ์เป็นวิทยาทานในปีพ.ศ. 2535และในขณะจัดทำหนังสือเล่มนี้ ได้รับความเมตตา จาก รศ.สรัสวดี อ๋องสกุล ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ได้อนุเคราะห์ส่งสำเนาตำนานจอมช่อเมือง  ของวัดพระสิงห์ ตำบลเวียง อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย เป็นภาพถ่ายไมโครฟิล์มจากใบลาน จำนวน ๑๓ หน้าลานและขอความอนุเคราะห์ท่านพระครูอุปถัมภ์ บุญสาร เจ้าอาวาสวัดศาลาวาส ตำบลหงาว อำเภอเทิง ผู้เชี่ยวชาญภาษาล้านนา ช่วยปริวรรตและเปียบเทียบกับตำนานพระธาตุจอมจ้อที่เคยพิมพ์เป็นวิทยาทาน ปรากฏว่าเป็นตำนานคนละผูก แต่มีสำนวนและเรื่องราวเป็นเรื่องเดียวกันตามความเห็นของพระครรูอุปภัมภ์ บุญสาร กล่าวว่า ใบลานนี้น่าจะมีมาก ๑๓ หน้าลาน คงมีบางหน้าขาดหายไป เนื่องจากไม่ปรากฏชื่อผู้จานใบลาน ปีที่จารใบลาน ซึ่งปกติควรจะมีปรากฏอยู่
       นโม ตสฺสตฺถุฯ  อหํ วนฺทามิ ธาตุเกสาธาตุ ฆานธาตุ อิมสฺมิงฺ ทกฺขิณปพฺปตํ อหํ วนฺทามิ สิรสาฯ
ตี๋นี้จะกล่าวตำนานมหาธาตุเจ้าอันตั้งอยู่ในเมืองเถิงตี่นี้ก่อนแล ผู้มีผะหญาเปิงฮู้เตอะ
             ภควา  อันว่าพระพุทธเจ้า เสฏโฐ ต๋นผะเสริฐ เตวะมนุสสานัง แก่คนแลเตวดาตังหลาย จรันติ ก็จะเดินไปอนุกั๋งมหานะคะรัง ด้วยลำดับบ้านน้อยเมืองใหญ่ตังหลาย ต๋าวะ ถะหลาบต่อเต๊ารอดตี๋หนึ่ง อันมีหล่ายนํ้าอิงวันตก อโหสิ ก็มีแล ทัสสะนัง ก็หัน ปัพป๊ะตั๋ง ยังดอยตี่นึ่ง ภะคะวา อันว่าพระพุทธเจ้า รุยหะ ก็ขึ้นสู่ตี่นึ่ง นั่งใกล้นํ้าอิง เตวฺสกั๋ง อโหสิก็มีแล พระะุทธเจ้าก็นั่งอยู่ร่มไม้อโศกต้นนึ่ง อว่ายหน้า ไปวันออก ตะโต๋ ในก๋าละนั้น ยังมีพญานาคต๋น หนึ่งอยู่ในแม่นํ้าอิงตี่นั้น มันรู้ว่าพระพุทธเจ้ามาตี่นั้น มันก็ละเพ็ทอันเป๋นนาคนั้นเสียแล้ว เอาเพ็ทเป็นมานะหนุ่มผู้นึ่ง เข้าไปใหว้สาพระพุทธเจ้าเหนือดอยตี่นั้น ถามว่า ข้าแด่เจ้ากู มาเถิงตี่นี้แล้วจักไปตี่ใดฤจา พระพุทธเจ้ากล่าวว่า ดูรามหานาคะ สปฺโป อหํ อันว่าเฮาจะเดินโผดบัณณะสัตว์ตังหลาย ตามฐานะตี่ใกลแล มันจึงเอาจ้อคำสามผืน จ้อเงินสามผืน จ้อแก้วสามผืน ปูจาพระพุทธเจ้าแล้วกลับลงมาเอานํ้าไปถวายแก่พระพุทธเจ้าฉันแล้วพระมหาอานนท์จึงขอพระธาตุเซิ่งพระพุทธเจ้าจิ่งเอาพระหัตห์ขวา(มือ)ลูบพระเศียรได้เกษามาเส้นหนึ่ง หื้อเจ้าพระมหาอานนท์รับเอา ยื่นหื้อเจ้าพระโสณะ ๆยื่นหื้อเจ้าพระอุตตระๆยื่นหื้อพญาอินทร์ๆยื่นหื้อเจ้าพญาอโศกๆยื่นหื้อพญานาค ๆ เนรมิตขะอูบใหญ่ ๗ กํ๊า รับเอาแล้ว พระพุทธเจ้าจิ่งจ๋ากับด้วยพระอานันต๊ะว่า จุ่งเอาธาตุตถาคตะไว้กลางดอยตี่นั้น พญาอินทร์ ๆจิ่งกล่าวจ๋าไว้หนักหื้อแก่พญานาคว่า ท่านจุ่งกระตำอุโมงค์เลิก ๗๐ วา เฮาจักเอาธาตุ(พระสารีกธาตุ)ไว้ตี่นั้นแล พญาอินทร์ซํ้าเนรมิตปราสาทคำตีนธรณียาว  ๔ วา สูง ๘ วาคนปกติขึ้นต่างเหนือสเปาคำ ซํ้าเนรมิตอาสนาแก้วไว้ในปราสาทใส่ธาตุเจ้า(พระสารีกธาตุ)แล้วเอาธาตุเจ้าลงไว้ในจ้อตุง อันมีพญานาคเอามาปูจานั้น ก็เอาใส่ไว้ตี่ธาตุเจ้านั้น พญานาคซํ้าเอาเข้าของใส่แถม ๙ล้าน ๗ แสน ปูจาธาตุเจ้า พญาอินทร์แป๋งยนต์ฟันไว้รักษาธาตุเจ้า ๑๒ แห่งเปื้อกลัวเป๋นสาธารณ์แก่ธาตุเจ้ืา พระพุทธเจ้าจิ่งสั่งพระอะระหันต๋ากับพญาอินทร์ไว้ว่า กันตถาคตะนิพปานไปแล้ว หื้อเอาธาตุ(พระสารีกธาตุ) จ๋อมดั้งตถาคตะมาใส่ไว้กับเกษานี้เตอะ 
       ดูราอานนท์พญานาคมาไหว้ตถาคตว่าเจ้ากูมาเถิงตี่นี้แล้วจักไปตี่ใดจาฐานะนี้จักไดชื่อว่า  ดอยเถิง จะแลเมืองอันนี้จักได้ชื่อว่า เมืองเถิง จะและ ตำนายแล้วก็ปาเอาอรหันตาหนีไปหั้นแล พญานาคตั๋วนั้นมันเนรมิตเป็นตนหนุ่งผ้าขาวเสื้อขาว ยามกลางคืนไปยืนอยู่โรงพระยาเจ้าเมืองตี่นั้น บอกต๋ามอันพระพุทธเจ้าเอาธาตุไว้นั้น พระยาเจ้าเมืองฮู้แล้วก็ปวารณาไพร่พลโยธาตังหลายสร้างแป๋งวิหาร ก่อธาตุก๋วมสูง ๖ วา ตีนธรณี ยาว ๓ วา ๒ ศอกปกติพระญาอินทร์สั่งเตวบุตรตนชื่อว่า  นรเตโว อยู่รักษาธาตุเจ้าปายหน้าเมืองตี่นี้จักห่างสูญหายเสียยังจักมีต๊าวต๋นบุญหนัก ได้เสวยแผ่นดินใน  เมืองเถิง ตี่นี้แล้วใน ธาตุตถาคตะ ตี่นี้ เตวบุตรชื่อว่านรเตโว นั้น จักหื้อผากฎหันนิมิตจ้อ  เขาตังหลายจักเรียกว่า  จ้อจา และ ต๊าวต๋นนั้นได้รางสร้างแป๋งขึ้นแถมใหม่กันว่าธาตุตถาคตะดวงนี้ก้านกุ่งรุ่งเรืองนัก ก็จักหื้อลือ ผากฏนักจาและ  นรเตวบุตรต๋นนั้นไว้เขตธาตุเจ้าร้อยวา วันตกร้อยวา หนใต้ร้อยวา หนเหนือร้อยวา เป็นเขตแคว้นธาตุเจ้าสัตว์ตัวใหญ่ตัวน้อยกันเข้าไปอยู่เขตธาตุเจ้าผู้ใดไปฆ่าไปตี๋สัตว์ฝูงนั้น เตวบุตรต๋นนั้นย่อมหื้อเป็นเหตุ บ้านเมืองร้อนใหม้รากเลือดเจ็บหัวต๋ายแล บุคละผู้ใดจักขึ้นไปตานก็ดี สร้างแป๋งก็ดี  หื้อปูจาเตวบุตรต๋นนั้นเสียก่อนเข้าสูญนํ้าอ้อย ๘ ก้อน นํ้าเผิ้ง ๘ ก้อน ดอกไม้แดง ๘ ดอก ขาว ๘ ดอก เหลือง ๘ ดอก เตียน ๘ กู่ จักหายอนทะราย หาไภยะบ่ได้จะแล ซํ้าปูจานาคตั๋วนั้น จ้อเหลือง ๑๙ ผืน เข้าหวาน ๑๙ ก้อน กล้วย - อ้อย-เตียน ๑๙ กู่ ตี่โรงจ้างตองหั้น  จ้างตั๋วนั้นแม่นต๋นพญานาคแล้วมัน ต๋างตัวไว้ เหตุบาลีว่า นาโก นั้นและ  หื้อนับยำ นะระเตวบุตร กับ พญานาค ตั๋วนั้นเตอะ ธาตุเจ้าสององค์ตั้งอยู่เหนือดอยตี่นั้นวิเศษนักและ ผู้หาบุญบ่ได้ บ่ได้สร้างได้แป๋งแล  ผู้มีบุึญสมปานตำนานเถิงแล้ว จิ่งได้สร้างได้แป๋ง ได้ใหว้แลปูจา สมัตต๋า ก็แล้วเต่านี้ก่อนแล

(ที่มาจากตำนานใบลานแปลจากภาษาคำภีล้านนาจัดพิมพ์เผยแพร่โดย หนังสือเมืองเทิง เวียงสูง ภูสวย สามสายนํ้า โดยสภาวัฒนธรรมอำเภอเทิง พ.ศ. ๒๕๔๓  อ.สืบศักดิ์  พรหมแย้ม)